Endoproteza biodra, – czym jest, rodzaje, wskazania operacyjne?

Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego i pourazowe złamania kości biodrowej to najczęstsze wskazania do wykonania endoprotezy biodra. Decyzja o wykonaniu operacji podejmowana jest w oparciu o indywidualna ocenę sytuacji pacjenta i podyktowana poprawa, jakości życia. Pacjenci przed zabiegiem mają trudności w poruszaniu się, unikają ruchu, ponieważ prowokuje on dolegliwości bólowe o różnym stopniu nasilenia. Prowadzi to do spadku siły, motoryki i samodzielności szczególnie w grupie seniorów.

Czym jest endoproteza biodra?

Operacja endoprotezoplastyki stawu biodrowego to zabieg polegający na wymianie zużytych elementów kostnych budujących staw biodrowy i zastąpienie ich z użyciem sztucznych elementów. Implanty zastępujące staw biodrowy wykonane są z nowoczesnych i biokompatybilnych materiałów jak polietylen czy ceramika, które gwarantują długie użytkowanie, nawet do kilkunastu lat.

Endoproteza biodra, czyli implant całościowy składa się czterech elementów. Pierwsze dwa to głowa i trzpień, które mocowane są w kości biodrowej. Druga para elementów to panewka wraz z wkładką zastępujące powierzchnie stawową na kości miednicznej, po której porusza się głowa kości udowej.

Jak wybrać endoprotezę biodra?

Dobór odpowiedniego modelu, rozmiaru oraz materiału dokonuje lekarz, który kwalifikuje do zabiegu na podstawie badania pacjenta oraz wykonanych przed zabiegiem badań obrazowych jak RTG, czy rezonans magnetyczny.

Na rynku dostępnych jest wiele rodzajów implantów endoprotez biodra. Ta różnorodność jest niezwykle ważna, bo pozwala w oparciu o indywidualną ocenę pacjenta dobrać najlepszy model sztucznego stawu.  Umożliwia to zwiększenie jego żywotność i podniesienie komfortu użytkowania przez pacjenta.

Na podstawie sposobu mocowania oraz ilości implantowanych elementów endoprotezę biodra można podzielić na:

• Cementowa, kiedy do mocowania sztucznego stawu używany jest specjalistyczny klej, cement, który łączy trzpień sztucznego stawu z kością udowa. Wybierany częściej u pacjentów starszych z obniżoną masą kostną, osteoporozą.
• Bezcementowa gdzie trzpień endoprotezy wbijany jest w kość udową a jego powierzchnia pokryta jest specjalnym chropowatym materiałem przypominającym kotwice, które maja zlać się z kością udową pacjenta.
• Całkowita, kiedy wymieniana jest zarówno głowa kości udowej jak i panewka, najczęściej operacja wykonywana jest ze względu na zmiany zwyrodnieniowe i zniszczenie obu powierzchni stawowych.
• Połowicza, kiedy implantuje się jedynie głowę wraz z trzpieniem a panewka pozostaje nienaruszona. Tego typu zabiegi częściej wykonuje się u osób młodszych, gdzie zmiany zwyrodnieniowe lub powypadkowe zniszczenie części elementów stawu (np. złamanie szyjki kości udowej) nie wymaga wymiany obu powierzchni stawowych.

Wyboru endoprotezy biodra dokonuje się w oparciu o badanie ortopedyczne, ale również analizę sytuacji pacjenta jak choroby współtowarzyszące, wiek, poziom aktywności i oczekiwania pacjenta po zabiegu.

Jakie są wskazania do wstawienia endoprotezy biodra?

Operacja wstawienia endoprotezy biodra to najczęściej wykonywany zabieg ortopedyczny, porównywalny do endoprotezy kolana czy artroskopii stawu kolanowego. Dzięki dużej popularności jest jednocześnie bezpiecznym i skuteczny w pomocy pacjentom, u których leczenie zachowawcze, czyli rehabilitacja nie przyniosła oczekiwanych efektów. Wśród najczęstszych wskazań do alloplastyki biodra należy wymienić:

• Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego, która powoduje w zaawansowanym stadium zniszczenie chrząstki stawowej i dolegliwości bólowe podczas ruchu. Prowadzi to do unikania aktywności, spadku siły i masy mięśniowej, a w efekcie końcowym u osób starszych ograniczenia samodzielności w życiu codziennym.
• Pourazowe uszkodzenia biodra, do których dochodzi zarówno u osób starszych jak i młodszych. Kiedy nie da się uratować powierzchni stawowych i zespolić złamania podejmuje się decyzje o implantacji sztucznego stawu. Największa grupa pacjentów są osoby starsze z obniżoną masą kostną po upadkach z wysokości własnego ciała w domu.
• Choroby reumatyczne jak RZS, ZZSK w wyniku, których dochodzi do zniszczenia biodra.
• Wrodzone wady rozwojowe stawów biodrowych, dysplazja, Choroba Perthesa.
• Choroby niedokrwienne i metaboliczne wpływające na obniżenie masy kostnej i szybsze zużycie stawów biodrowych.

Jak przygotować się do zabiegu wszczepienia endoprotezy biodra?

Zabieg wszczepienia endoprotezy biodra jest bezpiecznym i rutynowo wykonywanym zabiegiem, jednak odpowiednie przygotowanie i kwalifikacja wpływa, na jakość zabiegu a później minimalizowanie ewentualnych powikłań po zabiegowych. Pacjent dobrze przygotowany do zabiegu zdecydowanie szybciej i bezpieczniej wraca do aktywności, czerpiąc jedynie korzyści z wykonanego zabiegu.

Etap 1 to kwalifikacja ortopedyczna podjęcie decyzji na podstawie wywiadu, badania palpacyjnego oraz badań obrazowych jak RTG, MRI.

Etap 2 wykonanie badań laboratoryjnych z krwi, jak morfologia, układ krzepnięcia, elektrolity. Grupa krwi i inne w zależności od obciążeń kardiologicznych i internistycznych.

Etap 3 Przygotowanie motoryczne przed zabiegiem, czyli rehabilitacja przed zabiegiem wstawienia endoprotezy biodra mająca na celu poprawę ruchomości, siły mięśniowej biodra, nauka chodu o kulach i dobór niezbędnego sprzętu potrzebnego po zabiegu.

Jak wygląda zabieg wstawienia endoprotezy biodra?

Operacja trawa około 2-3 godzin wykonywana jest w znieczuleniu ogólnym lub przewodowym, podczas zabiegu operator wykonuje warstwowe nacięcie odsłaniając staw biodrowy. Następnie usuwa zniszczone powierzchnie stawowe, a w ich miejsce wszczepia najpierw panewkę a następnie główkę z trzpieniem za pomocą cementu lub techniką bezcementową. Po kontroli długości kończyny i prawidłowości założenia elementów sztucznego stawu, operator warstwowo zszywa kolejne tkanki a na ranę zakładamy jest opatrunek odsączający. Do najczęściej wykonywanych technik operacyjnych endoprotezy biodra należy zaliczyć:

• Dojście przednio-boczne, czyli Hardinga podczas zabiegu wykonuje się nacięcie wielkości około 15-20 cm i odcina się przyczep mięśnia pośladkowego średniego oraz małego.
• Dojście tylno-boczne, czyli Kochera podczas zabiegu odcina się przyczep mięśni rotatorów zewnętrznych biodra.
• Dostęp przedni DAA, nazywany mało inwazyjnym, który umożliwia szybszy powrót do aktywności.

Postępowanie po zabiegu wstawienia endoprotezy biodra

Niezbędnym etapem leczenia po zabiegu wstawienia endoprotezy biodra jest prawidłowo przeprowadzony proces rehabilitacji uwzgledniający etap pooperacyjny oraz stan funkcjonalny pacjenta. Fizjoterapeuta rozpoczyna terapię jeszcze na oddziale po zabiegu, od pionizacji i podstawowych ćwiczeń a następnie proces usprawniania kontynuowany jest po wyjściu ze szpitala.

Pacjenci w etapie po szpitalnym korzystają z rehabilitacji domowej a następnie dochodzą na rehabilitację ambulatoryjną do gabinetu gdzie wykonywane są również niezbędnie zabiegi fizykalne jak: laseroterapia na bliznę pooperacyjną, magnetoterapia przyspieszająca zrost kostny, czy zabieg fali uderzeniowej. W Fizjohealth pomagamy przywrócić pełną stabilność stawu biodrowego poprzez indywidualnie dobrane ćwiczenia i programy funkcjonalnego treningu medycznego.

Jak długo trwa rehabilitacja po wstawieniu endoprotezy biodra?

Proces rehabilitacji po zbiegu wstawienia endoprotezy biodra wacha się od 2 do 6 miesięcy po zabiegu wynika to z różnej sytuacji i stanu funkcjonalnego pacjenta. Istotne jest również wskazanie operacyjne. W przypadku osób starszych z wieloletnią chorobą zwyrodnieniową, kiedy dochodziło latami do obniżania się sprawności fizycznej rehabilitacja trwa dłużej. W przypadku osób młodszych, sprawnych lub tych którzy korzystali z rehabilitacji przed planowanym zabiegiem proces rehabilitacji przebiega zazwyczaj szybciej.