W naszych gabinetach często pojawiają się osoby młode około 30 roku życia, u których występuje ból z przodu kolana, a ruch zgięcia i wyprostu generuje trzeszczenia i strzelanie w stawie kolanowym. Takie objawy mogą być związane ze zmianami degeneracyjnymi w obrębie chrząstki stawowej rzepki, co nazywane jest chondromalacją rzepki.

Co to jest chondromalacja rzepki? Zrozumieć fizjologię kolana

Rzepka to najbardziej wysunięta do przodu części kolana, co sprawia, że jest ona narażona na uszkodzenia oraz urazy sportowe. Powstała ona w wyniku kostnienia ścięgien mięśni otaczających staw kolanowy, a jej zadaniem jest przenoszenie i niwelowanie obciążeń, jakie generuje codzienna aktywność fizyczna. Dlatego najczęstszą przyczyną powstawania zmian i uszkodzeń chrząstki rzepki jest nadmierne przeciążanie stawu kolanowego podczas takich czynności jak bieganie, jazda na rowerze i nartach, czy w trakcie takich czynności zawodowych, które wiążą się z wielogodzinnym klęczeniem lub siedzeniem, jak na przykład praca glazurnika czy praca biurowa.

Kto jest najbardziej narażony na chondromalację rzepki?

Wśród czynników ryzyka występowania chondromalacji rzepki należy głównie wymienić nadmierne przeciążenia powstające w obrębie stawu kolanowego. Nie oznacza to jednak, że zmiany powstają jedynie u osób trenujących, u których nie okres regeneracji jest często za krótki. Zmiany w obrębie rzepki występują również u osób nie aktywnych fizycznie, gdzie nadmierna masa ciała i siedzący tryb życia powodują, że chrząstka stawowa rzepki nie ma dobrych warunków na codzienną przebudowę i odżywienie.

Aby zrozumieć, dlaczego u danego pacjenta dochodzi do chondromalacji należy na podstawie szczegółowego badania i wywiadu odnaleźć jedną z wielu przyczyn, jak na przykład:

Nieprawidłowe ustawienie rzepki tzw. boczne przyparcie czy wysokie ustawienie rzepki. Najczęściej związane z wrodzoną odmianą anatomiczną lub nieprawidłową postawą ciała pacjenta, która zaburza oś całej kończyny dolnej.
Nieprawidłowa oś kończyny dolnej jak koślawość, szpotawość, co sprawia, że rzepka porusza się po niewłaściwym torze ruchu.
Nadmierne przeciążanie rzepki podczas konkretnych aktywności fizycznych, co powoduje często powtarzany, silny docisk rzepki do kości udowej.
Dysbalans i osłabienie mięśni całej nogi, które zmienia tor poruszania się rzepki lub powoduje jej niestabilność, a tym samym zwiększą przeciążenia, jakim podlega chrząstka.
Płeć żeńska, kobiety częściej cierpią na chondromalację ze względu na większy kąt ustawienia kończyny dolnej względem podłoża.

Czym różni się zdrowa chrząstka od zmiękczonej?

Rzepka po stronie kości udowej oraz piszczelowej pokryta jest chrząstką stawową, która zmniejsza tarcie oraz zapewnia płynny ruch podczas zgięcia i wyprostu kolana. Kiedy dochodzi do niedostatecznego odżywienia tej struktury ulega ona „pluszowaceniu”, czyli przestaje być gładka. Podczas ruchu pojawia się ból i trzeszczenie. Kiedy ten proces trwa chrząstka ulega głębszym uszkodzeniom, czyli pęknięciom. W miejscu pęknięć chrząstka ulega redukcji, co oznacza, że powierzchnia kości rzepki zaczyna bezpośrednio stykać się z kością udową lub piszczelową. Ze względu na brak unerwienia oraz obfitego ukrwienia chrząstka stawowa nie podlega łatwej naprawie.

Stopnie zaawansowania chondromalacji rzepki – skala Outerbridge’a

Ze względu na zaawansowanie zmian w obrębie chrząstki stawowej rzepki pacjenci na podstawie badania obrazowych oraz wywiadu klinicznego kwalifikowani są w skali Outerbridge’a:

I Stopień – pluszowacenie i delikatne zmiękczenie chrząstki stawowej
II Stopień – niewielkie pęknięcia do połowy grubości chrząstki
III Stopień – głębsze pęknięcia nieodsłaniające kości rzepki
IV Stopień – ubytki w chrząstce stawowej odsłaniające kość podchrzęstną

Jak boli chondromalacja rzepki? Objawy, których nie wolno ignorować!

Uszkodzenie chrząstki stawowej rzepki wiążą się z objawami, które niepokoją pacjentów i sprawiają że zgłaszają się po pomoc do fizjoterapeuty. Ponieważ staw kolanowy przenosi duże obciążenia a jego prawidłowe funkcjonowanie jest tak istotne w codziennym przemieszczaniu się nawet nieznacznie nasilone objawy staja się szybko uciążliwe. Pacjenci najczęściej zgłaszają dla fizjoterapeuty:

Ból kolana zlokalizowany wokół rzepki nasilający się podczas chodzenia po schodach, klęku czy przysiadu
Sztywność kolana po wysiłku, całym dniu lub po pracy w pozycji siedzącej
Osłabienie siły mięśniowej
Charakterystyczne dźwięki jak: trzeszczenie, chrupanie, przeskakiwanie w kolanie podczas ruchu zgięcia i wyprostu
Obrzęk kolana i jego zwiększone ucieplenie związane ze stanem zalanym i gromadzeniem się płynu surowiczego w stawie
Niestabilność kolana

Co oznacza „objaw kinomana”?

Kolano kinomana, czyli zespół rzepkowo – udowy to sytuacja związana z przeciążeniem rzepki i nieprawidłowym torem jej poruszanie się w kompleksie stawu kolanowego. Po dłuższym siedzeniu w pracy, kinie, podczas podróży pojawia się ból w przedniej części kolana wokół rzepki, sztywność, oraz charakterystyczne trzaski. Objawy ustępują po „rozchodzeniu” się.

Dlaczego chrząstka stawowa niszczeje? Główne przyczyny

Wśród głównych przyczyn degeneracji chrząstki stawowej należy zaliczyć cykliczne przeciążanie stawu kolanowego wywołane nadmierną aktywnością fizyczną, w trakcie której chodzi do powtarzalnych ruchów przyparcia rzepki w stosunku do kości udowej.

Z kolei, brak aktywności fizycznej powoduje osłabienie stabilizacji czynnej kolana. Brak silnych mięśni oznacza zmniejszenie odciążenia pracy chrząstki, przez co z czasem obserwujemy zmniejszenie produkcji płynu stawowego, a to właśnie on wpływa na jej odżywianie i nawilżenie.

Warto zwrócić uwagę, że chrząstka stawowa jest strukturą słabo ukrwioną i unerwioną, co powoduje, że w przypadku jakichkolwiek uszkodzeń ma trudne warunki do naprawy i odbudowy.

Diagnostyka: Jak rozpoznaje się chondromalację?

Aby móc skutecznie pomoc pacjentowi, który zgłasza się na diagnostykę stawu kolanowego należy dokładanie zbadać staw kolanowy. W trakcie badania ocenia się postawę ciała pacjenta, wykonuje odpowiednie testy kliniczne, oraz zbiera pełny wywiad medyczny odnoście urazów, operacji oraz aktywności fizycznej. Wszystko po to, aby znaleźć przyczynę, dlaczego dochodzi do zmian w obrębie rzepki i jak je skutecznie wyeliminować, aby dalej nie postępowały.

Poza badaniem klinicznym wykonywane są badania obrazowe jak rezonans magnetyczny. Badanie rezonansem daje pełny obraz stawu kolanowego i pozwala zakwalifikować do określonego stopnia uszkodzenia chrząstki stawowej wg. Skali Outbrige’a.

Jak leczyć chondromalację rzepki? Sprawdzone metody

Wybór metody leczenia uzależniony jest od zaawansowania zmian zwyrodnieniowych i degeneracyjnych chrząstki stawowej rzepki.

W przypadku zmian niezaawansowanych od I do III stopnia wg skali Outerbridge’a głównym leczeniem jest rehabilitacja, czyli odpowiednio dobrany plan fizjoterapii i zabiegów fizykalnych.

W przypadku IV stopnia zaawansowania zmian niezbędnym może się okazać ingerencja chirurgiczna. W tym przypadku lekarz podczas artroskopii stawu kolanowego dokonuje oczyszczenia i wygładzenia powierzchni chrząstki oraz usuwa wolne elementy w stawie, niekiedy konieczne jest implantacja i uzupełnienie ubytków chrzęstnych.

Fizjoterapia i ćwiczenia, jako fundament powrotu do zdrowia

Podstawową metodą leczenia chondromalacji rzepki jest rehabilitacja, wynika to z nie inwazyjności oraz możliwości wyeliminowania wszystkich przyczyn i niepokojących objawów pacjenta.

Podczas pierwszej wizyty fizjoterapeuta badając kolano określa jego stan funkcjonalny, postawę ciała pacjenta oraz przeprowadza wywiad medyczny umożliwiający wykrycie zachowań i aktywności, które sprzyjają przeciążaniu się chrząstki stawowej rzepki.

Na tej podstawie ustalany jest indywidualny plan rehabilitacji pacjenta obejmujący w Fizjohealth:

Terapię manualną przywracającą prawidłowy tor oraz zakres ruchomości rzepki stawu kolanowego
Terapię tkanek głębokich i terapię powięziową redukująca napięcia w przeciążonych, napiętych mięśniach oraz powięziach.
Stretching mięśni przedniej ściany uda oraz pasma biodrowo-piszczelowego, przywracający prawidłowy tonus i elastyczność całej kończyny dolnej
Trening medyczny, czyli indywidulnie dobrane ćwiczenia dopasowane do poziomu aktywności pacjenta oraz stanu stawu kolanowego objętego procesem chondromalacji
Zabiegi fizykalne jak magnetoterapia, ultradźwięki czy fala uderzeniowa, poprawiające ukrwienie, redukujące stan zapalny i obrzęk kolana
Terapia p/obrzękowa redukująca wysięk w stawie kolanowym

Nie warto czekać im szybciej pacjent zgłasza się do fizjoterapeuty tym krótszy i prostszy będzie powrót do życia bez bólu i aktywności fizycznej. Do każdego pacjenta podchodzimy indywidualnie uwzględniając jego potrzeby.

Jak bezpiecznie trenować z chondromalacją?

Po zakończonym procesie rehabilitacji wielu naszych pacjentów wraca do aktywności fizycznej, którą lubi, należy jednak pamiętać, aby ten powrót był stopniowy. Szczególnie jest to istotne w przypadku takich aktywności jak bieganie czy intensywna jazda na rowerze, które sprzyjają szybkiemu przeciążaniu stawu kolanowego. Jeśli pacjent obserwuje nawrót dolegliwości powinien skonsultować to ze swoim fizjoterapeutą.

Chondromalacja rzepki: dlaczego kolano „chrupie” i jak skutecznie pozbyć się bólu?

Spis treści